8 uitdrukkingen die mogen worden geschrapt in 2016

Stop het

Sinds de uitvinding van de taal, zeveren we een eind weg. Deden holbewoners dat ook? In ieder geval, er bestaan flink wat geliefde uitdrukkingen waarop we steeds terugvallen bij dat zeveren. Die waren ooit nieuw, uitgevonden door een of andere dappere taalvirtuoos, maar worden nu platgebruikt. Volgende uitdrukkingen betekenen ondertussen niets meer en zouden in 2016 geschrapt moeten worden:

  1. “Met alle respect”
    Als je dit erbij moet zeggen, zal er niet veel respect aan te pas komen. En even een boodschap van algemeen nut: eerst “met alle respect” zeggen, geeft je geen vrijkaart om de klootzak uit te hangen.
  2. “Sorry”
    Wat oorspronkelijk een zalvend (ja, zalvend) woord was, is nu een tussenwerpsel geworden. We zeggen het constant: om ons te verontschuldigen voor onze mening, omdat we met onze dikke poep je stoel passeren of omdat we iets stoms niet willen doen. Het spijt ons niet en we moeten stoppen met te doen alsof.
  3. “Gigantisch veel”
    Gewoon veel is ook al goed. “Veel” is veel. Dat woordje hoeft geen gradaties. “Gigantisch veel”? Is volgens mij hetzelfde als “veel”. Veel dus. Zeg liever “flink wat” of “bakken” of “hopen”. Of nog liever, zeg gewoon helemaal niets.
  4. “Ik ben een beetje autistisch”
    Oh god, de ergste van allemaal. Neen, je bent niet een beetje autistisch. Je bent ook niet een beetje schizofreen of een beetje bipolair. Je bent vooral niet je eigen psychiater, dus stop met je naar aandacht hunkerende zelfdiagnose.
  5. “Leuk tot zeer leuk”
    Waarom praten sommige mensen alsof ze een filmreview schrijven? Doe normaal. En is het niet wat makkelijk om iets met een grijze zone te bestempelen, in plaats van, zeg maar, het juiste woord te vinden? Zoals daar is “verrukkelijk”, een formidabel woord dat niet genoeg appreciatie krijgt.
  6. “… is geen kunst!”
    Bijvoorbeeld graffiti, Cirque du Soleil of popmuziek. Waarom doen we alsof kunst iets is dat te magnifiek is voor het ‘gewone’ publiek? Jezus. Het is gewoon iets wat mensen maken om zichzelf uit te drukken, geen kernfysica. Get over yourself.
  7. “Ik ben slim genoeg om te beseffen dat ik dom ben”
    Het kan niemand wat schelen hoe je je eigen intelligentie inschat.
  8. “Dan heb ik zoiets van”
    Dit zeggen mensen voordat ze hun mening geven. Maar we weten toch al dat ze hun mening gaan zeggen? We luisteren toch al? De zin klopt niet eens. Wàt precies heb je dan zoiets? Van waar heb je het? Hoe heb je het? Wanneer kreeg je het? En vooral: waarom?

Gelukkig nieuwjaar, iedereen!

De opgeheven hoofdletter

Onlangs nam ik me voor om niemand meer te verbeteren tijdens informele gesprekken. Geen “Jij heet zo, maar wordt zo genoemd!” meer, geen “Groter dan en even groot als!” en zeker geen “Het is efficiënt, niet éfficiënt!” meer. Dit om de simpele reden dat ik niet alleen wil sterven. Niemand houdt van een taalinspecteur, die je met zijn arrogante blik doet stamelen, twijfelen en stotteren bij de minste twijfel.

Waarom zou iedereen tenslotte altijd perfect Nederlands moeten praten? Kunnen we allemaal niet gewoon onbevangen met elkaar communiceren? Zolang we elkaar begrijpen, is het toch goed? Dit besef is een stap vooruit, hoezeer het me ook kwelt om te zwijgen bij overduidelijke fouten in een gesprek. Moei je met je eigen zaken jij taalfascist, denk ik dan bij mezelf. Waarna ik mezelf een schouderklopje geef voor mijn groot, warm hart.

Maar taalfascisme roei je niet zomaar uit.

Een tekst heeft niet de spontaniteit van een gesprek. Er bestaan geen tekstuele flapuiten. Een lapsus overkomt een pen niet. Daarom zal ik spelfouten en vooral het ontbreken van hoofdletters nooit tolereren. Zonder hoofdletters schrijven is walgelijk. Ik vertel je graag even waarom.

Elke persoon die iets schrijft, leest zijn tekst na. Een keer of vijf. Af en toe ontbreekt er allicht ergens een hoofdletter, omdat je snel die sublieme zin wou vereeuwigen. Je klikt dus op de kleine letter en dan op ‘backspace’. Dan druk je ‘shift’ en tegelijk op de letter. Die is nu groot. Opgelost.

Wanneer je bij het nalezen alle fouten verbetert maar toch het ontbreken van hoofdletters in ere laat, kan ik alleen maar concluderen dat dat expres is. Je hebt expres geen hoofdletters gebruikt. Vanaf het eerste leerjaar moest het en nu weiger je. Je weigert!

Hoofdletter

Is het fijn vertoeven daar, in je ivoren toren? Gelden de wetten van de taal daar niet voor jou? Vind je jezelf wel heel wat nu en nog rebels ook? Door een nieuwe regel te maken en hem consequent te volgen en dan te denken dat dat niet ironisch is? Zullen we allemaal jouw voorbeeld volgen en gewoon schrijven hoe we willen? Waarom verwisselen we niet ineens punten met komma’s? Trema’s met liggende streepjes? Of we gooien het hele verdomde dt-systeem gewoon uit het raam! Ga je dan ineens netjes schrijven om toch maar anders te zijn? Waarschijnlijk!

Dan ga ik nu even diep in- en uitademen in een papieren zak. Dankjewel voor je aandacht.

Ter verdediging van het Nederlands

Tijd voor een prikkelende uitdaging, beste lezer. Dat ben jij. Probeer een gesprek te voeren (desnoods met jezelf, iemand die je tenslotte altijd gelijk geeft) zonder Engelse tussenwerpsels. Ik weet nu wel wat je gaat zeggen, want ik leef me in met mijn lezers: “shit!”, “no can do!” en “ya gotta be kiddin’!'”.

Ik begrijp jouw door mij verzonnen reactie. Maar waarom? Is het Nederlands dan niet goed genoeg? Strekt die taal zich niet tot de hipste uitersten misschien? Je antwoord is zonder twijfel: “no way”.

Van Dale zal jouw cynisme niet tolereren
Zeg dat drie keer in de spiegel en je krijgt kletsen van de geest van Van Dale.

Het lijkt alsof het Nederlands helemaal geen equivalent heeft voor “awesome”, “fuckin’ A” en “what the fuuuuuuck!”. Maar ik ben hier om te zeggen dat het dat hoegenaamd wél heeft, respectievelijk “opzienbarend”, “hetzalnogwelnietwezen” en “verdraaaaaaaid!”.

Ik weet ook wat je daarop gaat zeggen: “boring!”.

Maar zouden we niet genieten van onze uitstervende taal, nu het nog kan? Een taal die niemand anders ter wereld begrijpt, enkel wij? Die nog eens onderverdeeld is in regionale dialecten? Dialecten die ook nog eens subtiel veranderen om de tien kilometer?

De klanken, de exclusiviteit, het doolhof van regels. Dàt is het Nederlands waar ik van hou. En ook, geen enkele andere taal bezit een treffender woord dan “schurftmijt”.

Het verschil tussen ironie en sarcasme

Het gezicht van een miskend genie.
Het gezicht van een miskend genie.

Omdat ik kleinzielig ben, erger ik me enthousiast aan het foute gebruik van woorden door onze luide medemens. Had dan beter opgelet tijdens het middelbaar, denk ik dan. Dat ik zelf niet meer weet hoe je ‘x’ of ‘y’ moet vinden, is hier irrelevant. Dat ik dacht dat een sterretje of een ‘*’, een ‘asterix‘ heet, ook.

Eén van mijn stokpaardjes is ‘paranoia’ versus ‘paranoïde’. Los van het feit, dat bepaalde mensen niet schijnen te weten wat het betekent (“Ik word paranoïde van al dat lawaai!”), verwarren ze het zelfstandige met het bijvoeglijke naamwoord (“Iedereen achtervolgt mij, whaaa ik ben zo paranoia!”). Stop daarmee.

Nu verder naar een grotere doorn in mijn oor: sarcasme versus ironie. Het eerste is makkelijk, het tweede moeilijk. In het bovenvermelde middelbaar worden de twee samen besproken, om het verschil duidelijk te maken. Op tieners die wel iets beters te doen hebben dan te luisteren naar machtsgeile onderwijzers, heeft dit een averechts effect. Dat is ironie. Wat is het onderwijs toch doeltreffend! Dat was sarcasme.

Mijn recente herbeluisteren van ‘Ironic’ van Alanis Morissette was trouwens de laatste druppel. Het enige ironische aan dat nummer, is dat de inhoud van de tekst niet ironisch is. Als dat de bedoeling was, neem ik thans mijn hoedje af voor dit miskend genie. Zoniet zou ze de titel moeten veranderen naar ‘Bad Luck’.

Samengevat: sarcasme is dus het omgekeerde zeggen van wat je bedoelt. “Fris begin van de lente, niet?” -”Oh ja, da’s pas genieten”. Vergeet de sarcasme-air niet. Er moet een toon van overdrijven in je stem zitten, anders werkt het niet. Dan geloven mensen daadwerkelijk dat je geniet van kou in de lente. Je zou worden gemijd als de pest.

Ironie is het omgekeerde resultaat bekomen van wat je wilde. Neem een man die het slechte weer in België zo beu is, dat hij besluit te verhuizen naar de zon. Laat ons zeggen Palau. Waar het vervolgens maandenlang onophoudelijk regent. Dat is ook pech, maar juist omdàt hij verhuist om van de regen te vluchten, is het ironie.

Zou iedereen netjes in een rij willen gaan staan om me te bedanken voor deze bijdrage? Sarcasme. Doch met een snuifje arrogantie.

Als er hier een fout instaat, dan is dat opzettelijk en dus ironisch en ben ik even geniaal als Alanis Morissette.